Tasarının yasalaşması sonrasında “riskli alanların” ve “riskli yapıların” belirlenmesi ile ülkenin tüm afet riskli alanlarında var olan yapıların “iyileştirilmesi”, “tasfiyesi” ve “yenilenmesi” konularında yetki genel olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na verilmekte, bu yerleşmelerin asıl sorumlusu olan yerel yönetim birimleri devre dışı bırakılmaktadır. Tasarıda bu yetkilerin ancak Bakanlık tarafından görevlendirilmeleri halinde yerel yönetimlerce (belediyeler ve il özel idareleri) ya da TOKİ tarafından kullanılabileceği düzenlenmiştir. Diğer bir ifade ile yerel yönetimlerin kanunlarla verilmiş yetkilerini kullanması Bakanlık görevlendirmesine bağlanmakta, yerel yönetimler sınırsız biçimde Bakanlığın doğrudan vesayeti altına alınmaktadır.

Tasarıda yapılan düzenlemeler, yerleşmelerin asıl sorumlusu olan belediyeleri başlangıçta devre dışı bırakan, belediyeler arasında ayrımcılık yapılmasına, bazı kentlerde belediye girişimlerinin önünü açarken, bazı kentlerde sürecin tıkanmasına yol açacak biçimde ayrımcı uygulamalara olanak tanıyan bir niteliğe sahiptir.

Tasarıda yer alan benzer bir düzenleme ile Anayasaya Aykırı hükümler içeren 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Kentsel Dönüşüm” konulu 73’ncü maddesinde de değişiklik yapılarak, belediyelerin kentlerde tek başına “kentsel dönüşüm alanı” ilanı yetkisi tümüyle kaldırılmaktadır. Tasarının yasalaşması sonrasında herhangi bir bölgenin kentsel dönüşüm alanı olarak ilan edilmesi ancak “belediyenin talebi, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu’nun onayı” ile gerçekleşebilecektir. Bu merkeziyetçi yaklaşım, her ne kadar bütüncül değerlendirmeye olanak sağlarmış gibi görünse de, tanımlanan tek taraflı karar süreci uygulayıcı yerel yönetimlerin inisiyatifini tümüyle ortadan kaldırmaktadır.

2010 yılında TBMM tarafından kabul edilen, sonrasında Odamızın Ankara’daki bir uygulama üzerinden İdare Mahkemesi aracılığıyla Anayasa Mahkemesi’ne taşıdığı 73’ncü madde konusunda yapılan bu yeni düzenleme, yerel yönetimlerin özerkliğine vurulmuş yeni bir darbedir. Diğer yandan, yapılan düzenleme, anayasa aykırı bu yetkilerin merkezi olarak, hızlı ve kimi zaman yerel yönetimlerin direnmesine rağmen kullanılma olasılığını da yarattığından endişe vericidir.

Tasarının yasalaşmasıyla kamunun elinde kalan son araziler de elden çıkarılacak, kamusal fakirleşme yeni bir boyut kazanacaktır.  

Tasarının 3’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında yer alan hükümde; riskli alanlarda ve rezerv yapı alanlarında (her ikisinde de Bakanlar Kurulu’na teklif yetkisi Bakanlığa ait) hazine mülkiyetindeki alanların (askeri alanlar dahil) tümüyle Bakanlığa tahsis edilmesi düzenlenmiştir. Tasarıya göre bu alanların yerel yönetimlere ya da TOKİ’ye devredilebilmesi Bakanlığın kararına bırakılmıştır.   

Uzun yıllardan bu yana yapılan satışlarla tükenme noktasına gelen kamu mülklerinden kalan son parçaların da satışa konu edilerek talan edilmesinin yolunu açan bu düzenleme, aslen kentsel sosyal ve teknik altyapı alanları için kullanılması gereken bu alanların tümüyle ortadan kalkmasına neden olacaktır. Özellikle askeri alanların kent içinde/merkezinde veya yakınında geniş alanları kapsadığı göz önüne alındığında yüzde 60’ından fazlası plansız ve kaçak yapılaşmış kentlerimizin sosyal ve teknik altyapı alanı ihtiyacının karşılanması için son fırsat da kaçırılmış olacaktır.

Diğer yandan yapılan düzenleme, Bakanlık tarafından kentlerde asıl söz sahibi olması gereken yerel yönetimleri devre dışı bırakacak uygulamalara, farklı siyasi partilere mensup belediyeler arasında ayrımcılık yapılmasına da olanak tanımaktadır. Tasarının yasalaşması sonrasında pek çok kentin gelişme alanlarında, bazen de gelişme yönünün aksine, kentin nazım planlarıyla çelişen konumlarda, Bakanlığın ve TOKİ’nin “belediyelere rağmen” yapacağı uygulamaları görmek sürpriz olmayacaktır. 

Tasarı içine özenle zerk edilen düzenlemelerle, kentlerimizin rantı yükselen merkezi bölgelerindeki kamu tesislerine yönelik talan süreci de hızlandırılmış olacaktır.

Tasarının 3’üncü maddesinin 4’üncü fıkrası ile Hazine dışındaki kamu kurumlarına ait taşınmazların da, üstelik bu alanların riskli alanda olma koşulu da aranmadan Bakanlığa tahsis edilmesinin, Bakanlık tarafından yapılaşma amacıyla kullanılmasının ve bu alanların Bakanlık aracılığıyla TOKİ’ye ya da belediyeye bedelsiz devrinin önü açılmaktadır.

Yapılan düzenlemede bu devir işlemlerinin “hangi amaçla” ve “hangi koşullarda” yapılacağı belirtilmemiş, oldukça genel bir yetkilendirmeye yer verilmiştir. Bu düzenleme ile kentin rantı yükselen bölümlerinde yer alan okul, hastane vb. kamu kurumlarına ait alanların Bakanlık, TOKİ ya da belediye aracılığıyla talan edilmesinin de önü ardına kadar açılmaktadır.

Tasarı, riskli yapıların yenilenmesi gerekçesi kullanılarak, mera alanlarının talan edilmesini kolaylaştırıcı düzenlemeleri yasalaştırmayı amaçlamaktadır.

Tasarının 3’üncü maddesinin 6’ncı fıkrasında ise hayvancılığı tükenme noktasına gelmiş olan ülkemizin mera alanları hedef alınmıştır. Tasarıya göre, mera alanlarından Bakanlık tarafından ihtiyaç duyulan alanların, sınırsız biçimde, mera vasfının kaldırılması ve yapılaşmaya açılması kolaylaştırılmaktadır.

Üzerinde yapılaşma olmayan ve bu yönüyle afet açısından herhangi bir risk taşıma olasılığı bulunmayan mera alanlarının devrini ve satışını kolaylaştıran bu düzenleme ile ülkemiz hayvancılığının ve korunması gereken doğal değerlerimizin ağır bir darbe daha almasının, geniş çaplı yeni bir talanın önü açılmaktadır.

Gerektiğinde sağlam yapılara da kanun hükümlerinin uygulanmasına ilişkin düzenleme açıkça Anayasaya aykırıdır.

Amacı risk taşıyan yapıların yıkılması ve yenilenmesi olan tasarının 3’üncü maddesinin 7’nci fıkrasında yer verilen düzenleme ile risk taşımayan yapıların da “uygulama bütünlüğü” gerekçesiyle kanun hükümlerine tabi olacağı belirtilmiştir. Bu düzenleme ile riskli yapıların yanı sıra risk taşımayan yapılar, Bakanlığın belirleyeceği sınırların içinde kalmaları durumunda yıkılabilecektir.

Böylesi bir düzenleme, güvenli, risk taşımayan yapılarda oturan, “benim yapım risk taşımıyor, güvendeyim” düşüncesine sahip olan kişilerin hukuksal güvencelerini, barınma haklarını, konut dokunulmazlığını, belirsizlik taşıyan “uygulama bütünlüğü” kavramı ardına gizlenerek, ortadan kaldıran yanlarıyla Anayasaya aykırıdır.

Tasarıda yer verilen mülkiyet hakkının kullanımının kısıtlanmasına ilişkin tanımlanan yetkiler de açıkça Anayasaya aykırıdır.

Kanun Tasarısı’nın 4’üncü maddesinin ilk fıkrasında yapılmış olan düzenlemeyle, riskli yapıların bulunduğu alanların yanı sıra, Bakanlık tarafından belirlenecek, yapılaşmamış boş rezerv yapı alanlarında her türlü imar ve yapılaşma işlemlerinin geçici olarak durdurulmasını öngörmektedir.

Riskli alanlar açısından yerinde olan bu düzenleme, içerdiği belirsizlikler nedeniyle kentlerde önemli sorunların yaşanmasına neden olabilecek, Anayasanın Hukuk Devleti ilkesine aykırılık taşıyan bir düzenlemedir. Diğer yandan, özellikle belediyelerin devre dışı bırakıldığı, Bakanlık ya da TOKİ tarafından yürütülecek projelerde, bu türden uygulamalar belediyeler ile proje alanında mülkiyet sahibi olan vatandaşlar arasında önemli sorunların yaşanmasına neden olacaktır.

Riskli alanlardaki yapılara verilen kamusal hizmetlerin durdurulmasına ilişkin düzenleme, barınma sorunlarının çözümüne ilişkin kararlarla desteklenmediği sürece bu alanlarda yaşayanlar açısından kabul edilemez bir niteliğe sahiptir.   

Riskli yapı olarak belirlenen yapıların yanı sıra, riskli alanlardaki yapıların tamamında, yapılara elektrik, su ve doğalgaz hizmetlerinin verilmeyeceği, verilen hizmetlerin durdurulacağına ilişkin, yapıların kısa süre içinde terk edilmesini ve bölgenin zorunlu tasfiyesini sağlamayı amaçlayan düzenleme, bu tür yapılarda yaşamak zorunda kalan yoksul kesimler ve kiracılar açısından önemli sorunların yaşanması anlamına gelecektir.

Elektrik, su, doğalgaz gibi hizmetlerin bir anda kesilmesi, bu tür yapılarda yaşamayı olanaksız hale getirecek, bu bölgelerde/yapılarda yaşayanlar açısından önemli sağlık ve güvenlik sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilecektir. Sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmayan bu düzenleme, barınma hakkını güvence altına alacak kararlarla desteklenmediği sürece kabul edilemez bir niteliğe sahiptir.

Riskli yapıların tahliyesine ve yıktırılmasına ilişkin düzenlemeler, uygulamada ayrımcılık yapılmasına neden olabilecek belirsizlikler taşımaktadır.   

Tasarının tahliye ve yıktırma başlıklı 5’inci maddesinde yapılan düzenlemede var olan “anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine veya kiracılarına geçici konut veya işyeri tahsisi veya kira yardımı yapılabilir” biçimindeki düzenleme, “yapılabilir” gibi belirsizlik içeren muğlak tanımlamaları nedeniyle barınma hakkının yitirilmesine neden olabilecek içeriğe sahiptir. Diğer yandan düzenleme, “anlaşma ile tahliye edilen” tanımlamasıyla, anlaşmayı kabul etmeyenler açısından, geniş kesimlerin barınma hakkından yoksun kalmasına neden olabilecek bir içeriğe sahiptir.    

Sosyal donatı ve altyapı maliyetlerinin konutları yıktırılanlara ödetilmesi, yoksul kesimlerin borç miktarını büyütecek, Anayasanın Hukuk Devleti ve Sosyal Devlet ilkeleri ile çelişen bir düzenlemedir.

Tasarının 6’ncı maddesinin 4’üncü fıkrasında yapılan “gerekli görüldüğünde Bakanlar Kurulu kararı ile sosyal donatı ve altyapı harcamaları uygulama maliyetine dahil edilmeyebilir” biçimindeki istisna düzenlemesi, genel olarak sosyal donatı ve altyapı harcamalarının maliyete ekleneceğini göstermektedir.

Böylesi bir uygulama, riskli yapı olduğu için evleri yıktırılan geniş kesimlerin daha büyük miktarlarda borçlandırılması anlamına gelen, Anayasa’nın Hukuk Devleti ve Sosyal Devlet ilkeleri ile çelişen bir düzenlemedir.

Planlama kararlarına yönelik “özel” standart belirleme yetkisi, sosyal ve teknik altyapı standartlarının düşürülmesinin önünü açan, yenilenen alanların yaşanabilir alanlar olmaktan uzaklaşmasına neden olabilecek bir düzenlemedir.

Tasarının 6’ncı maddesinin 6’ncı fıkrası ile Bakanlığa verilmek istenen “özel standartlar” içeren planlar yapma ve onaylama yetkisi, riskli yapıların bulunduğu alanlar ile rezerv yapı alanı olarak belirlenen bölgelerde, İmar Kanunu ve bu kanun uyarınca çıkarılmış olan ve uyulması zorunlu teknik ve sosyal altyapı standartlarına uyulmayabileceği anlamına gelmektedir.

Böylesi bir yetkinin kullanılması, Bakanlık tarafından kentlerin riskli yapı alanı ve rezerv yapı alanı olarak tanımlanmış olan bölümlerinde, daha az yeşil alan, daha az okul alanı, daha az sosyal ve kültürel tesis içeren planların onaylanabilmesi demektir. Bu durum, geçmişin riskli yapı alanlarının, gelecekte yaşanabilir, sağlıklı kent parçalarına dönüşmesini engelleyecektir.

Riskli yapı olduğu iddia edilen yapılara ilişkin yargıya başvurma hakkının kısıtlanması Anayasanın Hak Arama Hürriyeti ile ilgili 36. maddesine aykırıdır.

Tasarının 6’ncı maddesinin 9’uncu fıkrası ile kanun kapsamında yapılan uygulamalara karşı yargıya başvurma hakkının tebliğ tarihinden başlayarak 30 güne indirilmesi, 60 gün olan yargıya başvurma hakkının 30 gün ile sınırlandırılması ve bu davalarda yürütmeyi durdurma kararı verilemeyeceğine ilişkin düzenlemeler, Anayasanın Hak Arama Hürriyetine ilişkin 36. maddesine açıkça aykırıdır.

Orman Kanunu’nun 2.b maddesine tabi olan arazilerin satışından elde edilen gelirlerin dönüşüme aktarılmasına ilişkin düzenleme, afet riskinden kaynaklanan korkunun Anayasaya aykırı bir talana gerekçe yapılması anlamına gelmektedir.

Tasarının 7’nci maddesinin 1’inci fıkrasının b bendinde yapılan düzenleme ile Orman Kanunu’nun 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre orman dışına çıkarılan yerlerin satışından elde edilen gelirlerin bir bölümünün kullanılmasına ilişkin düzenleme, Anayasaya aykırı orman alanı talanının riskli yapılar gerekçe yapılarak meşrulaştırılması anlamına gelmektedir.

Yapılan düzenlemede, gelirlerin yüzde doksanını geçmemek üzere Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenecek bir miktardan söz edilse de alt sınır koyulmamış, net bir tanımlama yapılmamıştır. Satışlardan elde edilecek gelirlerin ne kadarının riskli yapıların yenilenmesi için kullanılacağına ilişkin somut bir değere yer verilmemiş olması, bu gelirlerin gerçek anlamda kentlerde var olan riskli alanların ve yapıların yenilenmesi için kullanılıp kullanılmayacağı konusunda şüphe yaratmaktadır.

Kamu İhale Kanunu’nu devre dışı bırakan düzenlemeler, yapım firmaları arasında eşitlikçi yarışma olanağını ortadan kaldıracak, ihalelerde suiistimal algılamasının oluşmasına neden olacaktır.

Tasarının 8’inci maddesinin 1’inci fıkrasında yapılan düzenleme ile Kanun kapsamında yapılacak her türlü mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21-b maddesi kapsamına alınmaktadır.

Böylesi bir düzenleme, ülke genelinde yapılacak yenileme ve dönüşüm çalışmalarındaki alımların ve yapım işlerinin, katılımı ve rekabeti arttıracak biçimde ilan edilerek yapılması yerine, Bakanlık, TOKİ ya da yerel yönetimler tarafından sübjektif değerlendirmelere dayalı firma seçimleri ile yapılması anlamına gelmektedir. Düzenlemenin yasalaşması sonrasında yapılacak uygulamalarda, yandaş firmaların kollandığı, ihalelere fesat karıştırıldığına ilişkin iddialar kaçınılmaz biçimde yoğunlaşacaktır.

Uygulama aşamasında, barınma hakkının savunulması ve dayatılan anlaşmaya karşı çıkarak direnç oluşturulması, cezalandırılmaktadır.

Tasarının 8’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında riskli yapı olarak tespit edilen yapıların tespit, tahliye ve yıkımı vb. işlemlerini engelleyenler hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca işlem yapılması öngörülmüştür.

Böylesi bir düzenleme, bugüne kadar kentsel dönüşüm alanlarında yaşanan, bölgeyi soylulaştırmayı amaçlayan zor kullanarak gerçekleştirilen tasfiyelerin benzerlerinin yaygınlaşmasına karşı böylesi girişimlere karşı örneklerini gördüğümüz barınma hakkı direnişlerinin zor kullanarak, cezalandırma tehditleriyle engellenmesi anlamına gelmektedir.

İmar planlarının kamu yararına kararları üretmesinin temel koşullarını oluşturan yasal kurallara uyulmayacak olması, Kanun kapsamında yapılacak uygulamaların yaşanabilir çevreler üretmesini engelleyecektir.  

Tasarının “Uygulanmayacak mevzuat” başlıklı 9’uncu maddesinin 1’inci fıkrasında yapılan, 3194 sayılı İmar Kanunu’nda ve ilgili diğer mevzuatta var olan kısıtlamalara ve askı ilan sürelerine uyulmayacağına ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Yapılan bu düzenlemede yer verilen kısıtlamalar, sağlıklı bir yaşam çevresinin oluşturulması amacıyla belirlenmiş standartlar ve kurallardır. Plan yoluyla sağlıklı bir yaşam çevresi oluşturmanın ön koşulu olan kurallardan vazgeçilmesi, Anayasa’nın 56. maddesinde yer verilen “Konut Hakkı” ile ilgili “Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır, …” biçimindeki düzenlemeye de aykırıdır.

Diğer yandan, bu alanlar için hazırlanacak planların askı ilan sürelerine dahil olmayacağına ilişkin düzenleme, halkın bilgilenme, katılım ve itiraz haklarını elinden almaya yönelik bir içeriğe sahip olup, Anayasanın 2, 36 ve 125’inci maddelerine açıkça aykırılık oluşturacaktır.

Tasarı ile ülkemizin tüm kıyılarında, tarım alanlarında, zeytinlik alanlarında, meralarında, orman alanlarında ve hatta sit alanlarında yaygın bir talanın önü açılmaktadır.

Tasarının “Uygulanmayacak mevzuat” başlıklı 9’uncu maddesinin 2’inci fıkrasında yapılan düzenleme ile ülkemizin sahip olduğu önemli doğal ve kültürel zenginlikleri koruma altına alan yasal kurallardan da sınırsız biçimde vazgeçilmektedir.

Yapılan bu düzenleme riskli yapılar gerekçe yapılarak başlatılacak ağır bir talan sürecini işaret etmektedir. Büyük bölümü Anayasaya aykırı olan bu düzenlemeler ile Kıyı Kanunu ile korunan kıyılarda yaygın bir talan sürecinin önü açılırken, tarım toprakları, zeytinlikler, meralar, ormanlar gözden çıkarılmakta, doğal, kentsel ve arkeolojik sit alanlarında olası bir talanın önün ardına kadar açılmaktadır. Yapılan düzenleme ile bugüne kadar oluşturulan doğal ve kültürel çevrenin korunmasına ilişkin tüm mevzuat yok sayılmaktadır.

Tasarı ile diğer mevzuatta yapılan değişiklikler de kamu yararından oldukça uzaktır. Bu kapsamda Orman Kanunu’na eklenmek istenen Ek Madde-13, orman alanlarında önemli bozulmalara ve yeniden orman kaybının yaşanmasına neden olacaktır.

Tasarının 10’uncu maddesi ile 6831 sayılı Orman Kanunu’na eklenen 13. maddede kent içindeki ya da yakın çevredeki orman alanlarının afetler sonrasında geçici barınma yeri olarak kullanılabileceğine ilişkin düzenleme yapılmaktadır. Bu düzenleme, bugüne kadar tahrip edilmemiş kente komşu ya da kent içinde kalmış ender orman alanlarının da talanına yol açacak bir düzenlemedir.

Böylesi bir düzenleme, bir yandan orman alanlarının önemli bozulmalar yaşamasına neden olurken, diğer yandan kent içinde, amacına uygun olarak düzenlenmesi gereken afet sonrası geçici barınma yeri yapımına uygun alanların plan kararlarıyla ayrılmamasını meşrulaştıracak, görevlerini yapmayan idarelerin ihmalinin gizlenmesine, görmezden gelinmesine neden olacaktır.

Kentsel dönüşüm alanı ilan edilmesi konusunda 5393 sayılı Kanun ile 2010 yılında belediyelere tanınan görev ve yetkilere tümüyle el konulmakta ve yetki Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kontrolüne alınmaktadır.

Tasarının 16’ncı maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun kentsel dönüşüm konulu 73’üncü maddesinde değişiklik yapılmakta, belediyelerin kentsel dönüşüm alanı ilan yetkileri kaldırılırken, bu tür alanların ilanı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın teklifte bulunması koşuluna ve Bakanlar Kurulu kararı alınmasına bağlanmaktadır.  

2010 yılında yapılan düzenleme ile kamu mülkiyetindeki alanlar dışında aslen belediyelere ait olan yetkinin tümüyle kaldırılarak, yetki kullanımının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kontrolünde Bakanlar Kurulu’na devredilmesi, söz konusu yetkilerin kullanımında yerel yönetimler üzerinde sınırsız biçimde merkezi idare kontrolünü getirmesi nedeniyle yerel yönetimlerin özerkliği ilkesine açıkça aykırıdır.

Tasarıda Ankara Atatürk Kültür Merkezi Alanı ile ilgili yapılan düzenlemeler, kabul edilemez açık bir talan girişimidir.

Yasa Tasarısının 18’inci maddesinin n fıkrası ve 21’inci maddesi ile 2302 Sayılı “Atatürk‘ün Doğumunun 100’üncü Yılının Kutlanması Ve Atatürk Kültür Merkezi Kurulması Hakkında Kanun”un 3’üncü maddesi yürürlükten kaldırılarak, bu alana ilişkin alınmış tüm koruma kararları ortadan kaldırılmakta, tasarruf yetkisi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na verilmektedir.

Anılan Yasanın 3’üncü maddesinde açıkça;

“Bu alan içerisinde; Milli Mücadele tarihini, Türk Halk Kültürünü ve sanatlarını tanıtan yerler ve çeşitli müzeler, çeşitli sahneler ve toplantı salonları, sergi alanları, arşiv ve kitaplıklar, atölyeler ve benzeri yerlerden meydana gelen Atatürk Kültür Merkezi ile Milli Komitece saptanacak tesis ve alanlar bulunur. Bunların dışında Atatürk Kültür Merkezi alanına hiçbir yapı yapılamaz” denilmiştir.

Bu maddenin ortadan kaldırılması, Ankara’nın ender açık alanlarından birinin daha yok edilmesinin önünün açılması, alanın korumasız bırakılması anlamına gelecektir.

Atatürk Kültür Merkezi alanı (eski Ankara Hipodromu alanı) Ankara’nın akciğerleri olarak da ifade edilen Atatürk Orman Çiftliği’nin bir parçasıdır. Ankara kentinin tarihi açısından önemi kadar, coğrafi olarak da önemi olan bu bölgenin yapılaşmaya açılması, kentin açık ve yeşil alan sistemi içinde son kalan bütüncül açık alanlardan birisinin daha yok edilmesi anlamını taşımaktadır.

Tasarı ile günümüzde istisna maddeleri dışında uygulama olanağı bulunmayan 2981 sayılı Kanunun usulen yürürlükten kaldırılması, imar affına karşı yeni bir yaklaşım geliştirmiş olmak anlamına gelmediği gibi, uygulamada önemli sorunların ortaya çıkmasına neden olabilecektir.

Tasarının 22’inci maddesi ile 2981 sayılı “İmar Affı” içerikli 1984 tarihli Kanun yürürlükten kaldırılmaktadır. Yürürlüğe girdiği 1984 öncesinde yapılmış olan kaçak yapılar ve gecekondular için af çıkarılmasını amaçlayan söz konusu kanunun günümüzde kaçak yapıların affedilmesi açısından herhangi bir işlevi kalmamıştır.

Diğer yandan, kanunun kaldırılması her ne kadar etkisiz bir girişim gibi görünse de, özellikle kentsel sit niteliğindeki korunması gereken alanlarımız açısından önemli sorunların ortaya çıkmasına neden olabilecektir. Kanun ile birlikte yürürlükten kalkacak olan Geçici 2. Madde; özellikle kentsel sit niteliğine sahip tarihi kent merkezlerimizde var olan henüz tescil edilmemiş kültür varlığı yapıların ruhsatlı biçimde onarılmasına olanak sağlayan bir düzenlemedir. Düzenlemenin iptali ile önemli bir boşluk ortaya çıkacak, tescilli olmayan ancak korunması gereken yapıların onarımları olanaksız hale gelecektir. Bu nedenle, 2981 sayılı Kanun’un iptali sonrasında ortaya çıkacak olası boşluğun giderilmesi için yasal düzenleme yapılması zorunludur.

Sonuç olarak;

Tasarının bu haliyle yasalaşması, ülkemizde kentleşme konusunda izlenen “ikiyüzlü” politikanın sürdürülmesi, bir yandan riskli yapı ilan edilen yapıların yıkıldığı, diğer yandan yeni riskli yapıların üretiminin sürdüğü, afet riski gerekçe gösterilerek tüm kentlerimizin bir rant aktarım alanı haline dönüştürüldüğü, “Hukuk Devleti” ilkesinin yerle bir edildiği bir gerçekliğe doğru yol almak demektir.

Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun Tasarısı, ülkemizin gerçek ihtiyacı olan, kentlerin afetlere karşı duyarlı, sakınım içerikli planlanmasını, denetimsiz ve mühendislik hizmeti almamış yapılaşmanın engellenmesini sağlayacak düzenleme olmaktan oldukça uzaktır.

Afet riskinin azaltılması gerekçesiyle hazırlanan tasarıda var olan, yaşamın gerçek sigortası olan ormanlar, meralar, sulak alanlar, kıyılar, tarım alanları gibi doğal varlıkların talanına olanak sağlayacak, yeni afetlerin oluşmasına neden olacak yaklaşımdan vazgeçilmelidir.

Daha fazla zaman kaybetmeden, İmar Kanunu’nun yerini alacak, 648 sayılı KHK benzeri denetimsiz ve ruhsatsız yapılaşmayı kolaylaştıran düzenlemeleri ortadan kaldıracak yeni bir yasal düzenleme, tüm ilgili kesimlerin katılımıyla hazırlanmalı ve tartışmaya açılmalıdır. TMMOB Şehir Plancıları Odası, böylesi bir ortamın oluşturulması durumunda ülkemiz kentleşmesinin ihtiyacı olan yasal düzenlemeler konusunda katkı koymaya hazırdır.

 

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI