|
 2634
SAYILI TURİZMİ TEŞVİK KANUNU`NUN 7. MADDESİ UYARINCA
22.9.2005 TARİHİNDE KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TARAFINDAN
ONANAN 1/5000 ÖLÇEKLİ TARİHİ YARIMADA-EMİNÖNÜ İLÇESİ KORUMA
AMAÇLI NAZIM İMAR PLANININ DAYANAĞI KORUMA KURULU KARARININ
YARGI KARARI İLE İPTAL EDİLMİŞ OLMASI NEDENİYLE ANILAN
PLANDA HUKUKA UYARLIK BULUNMADIĞI; AYRICA PLAN KAPSAMINDA
BULUNAN VE SULTANAHMET TURİZM MERKEZİ İÇİNDE KALAN İSTANBUL
İLİ, EMİNÖNÜ İLÇESİ, SULTANAHMET MAHALLESİ ? SAYILI
PARSELLERE TURİZM TESİS ALANI LEJANDI İLE ARKEOLOJİK PARK,
TURİZM VE KÜLTÜR ALANI KULLANIM KARARI GETİRİLMESİ VE İLGİLİ
PLAN NOTLARI İLE ISTANBUL MANİFATURACILAR ÇARŞISININ
BULUNDUĞU ALANA "PRESTİJ KONUT ALANI" KULLANIMI GETİRİLMESİ
YÖNLERİNDEN DAVA KONUSU PLANDA ŞEHİRCİLİK İLKELERİNE,
PLANLAMA ESASLARINA VE KAMU YARARINA DA UYARLIK BULUNMADIĞI
HAKKINDA
T.C.
DANIŞTAY
Altıncı Daire
Esas No: 2006/7587
Karar No: 2009/11103
Davacı : TMMOB Mimarlar Odası (İstanbul Büyükkent Şubesi)
Vekili : Av. ?
Davalılar : 1- İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. ?
2- Kültür ve Turizm Bakanlığı-ANKARA
Davalı İdare Yanında Davaya Katılan : ? Turizm A.Ş.
Vekili : Av. ?
Davanın Özeti :2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu`nun 7.
maddesi uyarınca 22.9.2005 tarihinde Kültür ve Turizm
Bakanlığı tarafından onanan 1/5000 ölçekli Tarihi
Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının
Süleymaniye, Sultanahmet, Barbaros Evleri Turizm Merkezleri
kapsamında kalan ve 6 ayrı madde olarak belirtilen kullanım
kararları ile 30 ayrı madde olarak sayılan plan uygulama
hükümlerinin ;şehircilik ilkelerine,planlama esaslarına ve
kamu yararına aykırı olduğu öne sürülerek iptali
istenilmektedir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı`nın Savunmasının Özeti : Dava
konusu 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma
Amaçlı Nazım İmar Planının Süleymaniye, Sultanahmet,
Barbaros Evleri Turizm Merkezleri kısmında şehircilik
ilkelerine ,planlama esaslarına ve koruma mevzuatına
aykırılık bulunmadığı öne sürülerek davanın reddi gerektiği
savunulmuştur.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı`nın Savunmasının
Özeti : Tarihi Yarımada içerisinde yer alan turizm
merkezlerine ilişkin dava konusu planın koruma mevzuatına
ayrıca şehircilik ilke ve esaslarına uygun olduğu öne
sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı İdare Yanında Davaya Katılanın Savunmasının Özeti:
Yap işlet devret modeliyle kendilerine tahsis edilen
taşınmazın küçük bir kısmındaki ek otel inşaatının kamu malı
olduğu,korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarına
zararının bulunmadığı,dolayısıyla Sultanahmet Turizm Merkezi
içinde kalan İstanbul İli,Eminönü İlçesi,Sultanahmet
Mahallesi, ? pafta, ? ada, ? ve ? sayılı parsellere Turizm
Tesis Alanı lejandı ile Arkeolojik Park,Turizm ve Kültür
Alanı kullanım kararı getirilmesine ve ilgili plan notlarına
ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı öne sürülerek
davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
Danıştay Tetkik Hakimi Özlem Şimşek`in Düşüncesi : Dosyanın
incelenmesinden, dava konusu alanı da kapsayan 1/1000
ölçekli Tarihi Yarımada Eminönü İlçesi Koruma Amaçlı İmar
Planının 9.5.2003 günlü, 307 sayılı büyükşehir belediye
meclisi kararıyla uygun görüldüğü, anılan planın 26.1.2005
günlü, 399 sayılı İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararı ile onanması üzerine
planın Süleymaniye Turizm Merkezi, Barbaros Evleri Turizm
Merkezi ve Sultanahmet Turizm Merkezini kapsayan kısımları
nedeniyle 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu`nun 7. maddesi
gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığına gönderildiği, anılan
Bakanlığın 22.9.2005 günlü işlemiyle de plan onayının
yapıldığı ancak, Tarihi Yarımada (Eminönü-Fatih) 1/5000
ölçekli koruma amaçlı nazım imar planının onayına ilişkin
İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Bölge Kurulu`nun 26.1.2005 günlü, 399 sayılı kararının
İstanbul 8. İdare Mahkemesi`nin 29.11.2007 günlü,
E:2006/388, K:2007/2444 sayılı kararıyla iptal edildiği ,
anılan kararın ise Dairemizin 19.12.2008 günlü, E:2008/8420,
K:2008/9262 sayılı kararıyla onandığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla,dava konusu işlemin dayanağı kalmadığından
iptali gerektiği düşünülmektedir.
Danıştay Savcısı Ahmet Arslan`ın Düşüncesi : Dava, 2634
sayılı Turizmi Teşvik Kanunu`nun 7. maddesi uyarınca
22.9.2005 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından
onanan 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma
Amaçlı Nazım İmar Planının Süleymaniye, Sultanahmet,
Barbaros Evleri Turizm Merkezleri kapsamında kalan ve 6 ayrı
madde olarak belirtilen kullanım kararları ile 30 ayrı madde
olarak sayılan plan uygulama hükümlerinin iptali istemiyle
açılmıştır.
Dava konusu planların Sultanahmet Turizm Merkezi Kapsamında
kalan İstanbul İli, Eminönü İlçesi, Sultanahmet Mahallesi, ?
pafta, ? ada, ? ve ? sayılı parsellere Turizm Tesis Alanı
lejandı ile Arkeolojik Park, Turizm ve Kültür Alanı kullanım
kararı getirilmesine ve ilgi plan notlarına ilişkin kısmı
yönünden;
Danıştay Altıncı Dairesince mahallinde yaptırılan keşif ve
bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporda;" üç ayrı
Turizm bölgesinde yapılan koruma amaçlı nazım imar
planlarının 3194 sayılı Kanunun 5. ve 6. maddelerinde
açıklanan üst ölçekli planlarla doğru bir korelasyon ve
kademelenmenin kurulmamış olması yanında 2634 sayılı Turizmi
Teşvik Kanunu ve buna İlişkin yönetmelik hükümlerine aykırı
bir durum oluşturduğu ve bu planlama kararıyla bölge ve ülke
turizmlerine yönelik olarak plandan beklenen amacın
gerçekleşmeyeceği, İstanbul İli, Eminönü İlçesi, ? pafta, ?
ada ? ve ? sayılı parsellerde bulunan ve UNESCO koruma
kriterleri bakımından dünya kültür mirası açısından son
derece önemli olan ve uluslararası bağıtlar uyarınca
bilimsel/kültürel politikalar bağlamında özenle korunması
için ülkemize çok önemli sorumluluklar yükleyen arkeolojik
kazı alanı üzerine yapılması öngörülen ek otel inşaatlarına
yönelik olarak, başta parsel özelinde alınan ilgili "Koruma
Kurulu Kararları ile plan hükümleri`nin koruma hakkına
aykırı olduğu, planların şehircilik ilkelerine, planlama
esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı" belirtilmiştir.
Dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte
değerlendirilmesinden, dava konusu planın bu kısmında
şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına
uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu`nun 7. maddesi uyarınca
22.9.2005 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından
onanan 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma
Amaçlı Nazım İmar Planının Süleymaniye, Sultanahmet,
Barbaros Evleri Turizm Merkezleri kapsamında kalan ve 6 ayrı
madde olarak belirtilen kullanım kararları ile 30 ayrı madde
olarak sayılan plan uygulama hükümlerinin İstanbul İli,
Eminönü İlçesi, Sultanahmet Mahallesi, ? pafta, ? ada, ? ve
? sayılı parseller hariç diğer kısımları yönünden;
Dava dilekçesi ve eklerine göre, İstanbul Büyükşehir
Belediye Meclisinin 9.5.2003 günlü, 307 sayılı kararı ile
kabul edilen 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı
ile getirilen 30 ayrı plan notuna İdare Mahkemesinde dava
açılmıştır.
Dosyanın ve Danıştay Altıncı Dairesinin 19.12.2008 günlü,
E:2008/8420, K:2008/9262 sayılı kararının birlikte incelenip
değerlendirilmesinden, dava konusu alanı da kapsayan 1/1000
ölçekli Tarihi Yarımada Eminönü İlçesi Koruma Amaçlı İmar
Planının 9.5.2003 günlü, 307 sayılı büyükşehir belediye
meclisi kararıyla uygun görüldüğü, anılan planın 26.1.2005
günlü, 399 sayılı İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararı ile onanması üzerine
planın Süleymaniye Turizm Merkezi, Barbaros Evleri Turizm
Merkezi ve Sultanahmet Turizm Merkezini kapsayan kısımları
nedeniyle 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanunu`nun 7. maddesi
gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığına gönderildiği, anılan
Bakanlığın 22.9.2005 günlü işlemiyle de plan onayının
yapıldığı ancak, Tarihi Yarımada (Eminönü-Fatih) 1/5000
ölçekli koruma amaçlı nazım imar planının onayına ilişkin
İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Bölge Kurulu`nun 26.1.2005 günlü, 399 sayılı kararının
İstanbul 8. İdare Mahkemesi`nin 29.11.2007 günlü,
E:2006/388, K:2007/2444 sayılı kararıyla iptal edildiği ,
anılan kararın ise Danıştay Altıncı Dairesinin yukarıda
belirtilen kararıyla onandığı,diğer taraftan,İstanbul IV
Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu`nun
26.3.2008 günlü, 2015 sayılı kararıyla, sözkonusu iptal
kararının gerekçesi doğrultusunda 26.1.2005 günlü, 399
sayılı koruma bölge kurulu kararının kaldırılmasına, geçiş
dönemi koruma esasları ve kullanma şartlarının kabulüne,
1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada (Eminönü-Fatih) Koruma Amaçlı
Nazım İmar Planı ile ilgili müzakerelerin devamına karar
verildiği anlaşılmaktadır.
Ayrıca, İstanbul Manifaturacılar Çarşısının bulunduğu alanda
"Prestij Konut" kullanımı getirilmesine ilişkin 22.9.2005
onanlı 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planının iptali
istemiyle Danıştay Altıncı Dairesinin E:2006/4483 sayılı
dosyasında açılan davada, yerinde yaptırılan keşif ve
bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun esas
alınması suretiyle şehircilik ilkelerine, planlama
esaslarına ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle
dava konusu planların iptaline 18.3.2009 günlü,K:2009/2592
sayılı kararla karar verilmiş, bulunmaktadır.
Bu durumda,1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada (Eminönü-Fatih)
Koruma Amaçlı Nazım İmar Planına ilişkin koruma kurulu
kararının İstanbul 8. İdare Mahkemesi`nin 29.11.2007 günlü,
E:2006/388, K:2007/2444 sayılı kararıyla iptal edilmesi ve
İstanbul Manifaturacılar Çarşısının bulunduğu alanda
"Prestij Konut" kullanımı getirilmesine ilişkin 22.9.2005
onanlı 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planının iptali
istemiyle açılan davada Danıştay Altıncı Dairesinin
18.3.2009 günlü,E:2006/4483,K:2009/2592 sayılı kararıyla
iptal kararı verilmesi karşısında davanın bu kısmının konusu
kalmamıştır.
Açıklanan nedenlerle,dava konusu planların Sultanahmet
Turizm Merkezi Kapsamında kalan İstanbul İli, Eminönü
İlçesi, Sultanahmet Mahallesi, ? pafta, ? ada, ? ve ? sayılı
parsellere Turizm Tesis Alanı lejandı ile Arkeolojik Park,
Turizm ve Kültür Alanı kullanım kararı getirilmesine ve ilgi
plan notlarına ilişkin kısmı yönünden iptaline,davanın diğer
kısımlarına yönelik olarak ise karar verilmesine yer
olmadığına kararı verilmesinin uygun olacağı
düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin
açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler
incelendikten sonra işin gereği görüşüldü :
Dava, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu`nun 7. maddesi
uyarınca 22.9.2005 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı
tarafından onanan 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada-Eminönü
İlçesi Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının Süleymaniye,
Sultanahmet, Barbaros Evleri Turizm Merkezleri kapsamında
kalan ve 6 ayrı madde olarak belirtilen kullanım kararları
ile 30 ayrı madde olarak sayılan plan uygulama hükümlerinin
iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu planın şehircilik ilkelerine, planlama
esaslarına ve kamu yararına uygun olup olmadığının
saptanabilmesi amacıyla Dairemizin 23.3.2007 günlü,
2006/7587 sayılı kararı üzerine 13.11.2007 gününde Naip Üye
? tarafından seçilen Prof.Dr, ? Prof.Dr. ? ve Prof. Dr.Y.Mimar
?`den oluşan bilirkişi kurulunca yerinde yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen raporda özetle " İstanbul İi,Eminönü ve
Fatih İlçelerini kapsayan Tarihi Yarımada`nın 12.7.1995
günlü,6848 sayılı İstanbul 1 Numaralı Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Kurulu kararıyla Kentsel ve Tarihi Sit,
Kentsel ve Arkeolojik Sit ilan edildiği,2634 sayılı Turizmi
Teşvik Kanunu`nun 7. maddesi uyarınca 22.9.2005 tarihinde
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından onanan 1/5000 ölçekli
Tarihi Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma Amaçlı Nazım İmar
Planı kapsamındaki 58 ada, 1 ve 2 sayılı parsellerin
6.9.1982 günlü, 17804 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan
Bakanlar Kurulu Kararıyla belirlenen Sultanahmet Turizm
Merkezi Alanı içinde kaldığı, anılan parseller üzerindeki
Sultanahmet Ceza ve Tutukevinin, turizm amaçlı restorasyonu
yapılarak İstanbul`a kazandırılması yanında üst ölçekli
planlarda ve 1964 onanlı 1/5000 ölçekli nazım imar planında
"Arkeolojik Park ve Sergi Alanı" işlevindeki ? olarak
bilinen otelin bahçesinde ve toprak altındaki
Roma-Bizans-Osmanlı Kültür Mirası`nın bilimsel ve denetimli
bir kazıyla ülkemize ve tüm insanlığa kazandırılması
kararının koruma ilkeleri açısından kamusal yarar taşıdığı
ancak çelik konstrüksiyonlu ayaklar üzerinde zeminden bir
kat yüksekten de başlasa 3 bloktan oluşan ek yapıların bu
nitelikteki arkeolojik değerlerin üzerine ve Ayasofya ile
Sultanahmet Camilerinin hemen önüne ve onların üçüncü
boyuttaki etkilerini de olumsuz yönde etkileyecek biçimde
dava konusu işlemle turizm tesis alanı lejantı ile işlev
verilerek turistik tesis yapımı yönünde getirilen plan
kararının bilimsel esaslara, etik değerlere,
uluslararası/ulusal koruma hukukuna, şehircilik ve planlama
ilkelerine tümüyle aykırı olduğu, ayrıca kamusal hiç bir
yararının da bulunmadığı, dava konusu ? pafta, ? ada, ? ve ?
sayılı parselleri de kapsayan Sultanahmet Meydanı`nın hem
Cumhuriyet/Osmanlı Tarihi, hem de dünya tarihi açısından
UNESCO kriterlerine göre son derece önemli olduğu, Dersaadet
At Meydanı olarak bilinen bu alanın tarihsel süreçte Bizans
İmparatorları ile Osmanlı Padişah ve anıtsal yapılarının
yanı başında ve Bizans Saray kalıntıları ile 1933 yılında
yangın sonucu yitirilen Osmanlı Adliye Sarayı arkeolojik
kalıntıları üzerinde bulunduğu, Büyük Bizans Sarayının, bir
bölümünün Topkapı Sarayı altından başlayarak ve dava konusu
parsellerin altından devam ederek, denize kadar 100 dönümlük
bir alanı kapsadığı, Roma döneminde "Nea (yeni)", Bizans
döneminde "Hipodrom", Osmanlı döneminde "At Meydanı" , Geç
Osmanlı dönemiyle Cumhuriyet döneminde "Sultanahmet Meydanı"
olarak tarihe geçen ve dünya kültür mirası açısından 1.
derece önemli olan ve bir bölümü yapılan kazılarla
"Arkeolojik Park ve Sergi Alanı" olarak ortaya çıkarılan
arkeolojik değerlerin üzerine yapılan ek otel inşaatlarının
koruma ve şehircilik biliminin temel esaslarıyla örtüşmediği
,ulaşım sistemi yönünden Yenikapı-Taksim Metro Güzergahına
gelince; Metro Güzergahının Haliç`e kadar olan bölümüne
ilişkin inşaat faaliyetlerinin %95 oranında tamamlandığı, bu
güzergahın çok küçük bir bölümünün Süleymaniye Turizm
Merkezi plan sınırları içinde kaldığı ve bu alanda metro
inşaatının henüz başlamadığı, Metro Güzergahı`nın,
Maslak-Levent-Taksim-Yenikapı-Ataköy Havaalanı bağlantılı
olarak belirli noktalardaki transfer merkezleriyle başta
proje ve uygulamalara başlamış/tamamlamış olan Marmaray ve
diğer metro güzergahları ile Tarihi Yarımada ve Surdışı
lastik tekerlekli diğer toplu taşıma sistemleriyle entegre
olduğu ve İstanbul`un bütününe hizmet edecek biçimde ele
alındığı için doğrudan kamu yararını taşıyan bir amaç
güttüğü, Yenikapı-Taksim Metro Güzergahı`nın önemli
bölümünün tamamlanmış olması nedeniyle teknik açıdan ve kamu
yararı ön planda tutularak bu aşamada Güzergah değişikliğine
dava konusu bu küçük alanda gerek olmadığı, ancak Suriçi`nde
yapılan arkeolojik kazılarda, alanın hemen her bölgesinde
zeminden 8-10 m derinlikteki bölgelerde Roma, 6-8 m
derinliklerde Bizans, 2-6 m derinliklerde de Osmanlı
Dönemi`ne ilişkin kültür varlıklarının bulunduğu bilimsel
gerçeğinden hareketle, alt ölçekli kentsel tasarım
projelerinin elde edilme sürecinde yapılması gerekli raylı
ulaşım sisteminde yeraltı metro güzergahının Surdışı`ndan
geçirilmesinin doğru olacağı, Suriçi`den ise zemin üzerinde
yapılacak raylı ulaşım ağının (hafif metro ile) İstanbul
Ulaşım Sistemiyle entegre edilmesinin olası kazı risklerini
plan kararıyla baştan doğru yönelmek adına doğru bir
planlama yaklaşımı olduğu, Yeraltı ve Katlı Otopark
kararlarına yönelik olarak, Sultanahmet Turizm Merkezi ile
Barbarosevleri Turizm Merkezinde dava konusu planla
getirilen herhangi bir otopark kararının bulunmadığı, sadece
Süleymaniye Turizm Merkezi kapsamında 4 adet yeraltı
otoparkı ile 2 adet katlı otopark kararının bulunduğu, ancak
Eminönü İlçe sınırları içinde bulunan 3 turizm merkezinden
biri olan Süleymaniye Turizm Merkezinin 30.6.2007 günlü,
26568 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Bakanlar Kurulu`nun
2007/12286 sayılı kararı ile yürürlükten kaldırıldığı,
Bakanlıkça onanan 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Planında
Valilik ve Büyükşehir Belediyesi gibi prestij yapılarının
dışında, İstanbul`un bütününe hizmet veren idari fonksiyon
ve yönetim merkezlerinin Tarihi Yarımada dışına çıkarılması
gerektiğinden bahisle Süleymaniye Turizm Merkezi Sınırları
içinde Vefa`da bulunan İl Müftülüğü`nün Tarihi Yarımada
Dışı`na çıkarılması gerektiği ileri sürülmüş ise de,
İstanbul İl Müftülüğü`nün sosyal içerikli kentsel imaj ve
simge oluşturan yönetim yapılarından biri olduğu,
restorasyon çalışmasının "geçiş dönemi yapılaşma
koşullarına" göre yapıldığı, planlama tekniği açısından
koruma ilkelerine ve şehircilik esaslarına aykırı bir husus
oluşturmadığı, İstanbul Üniversitesi`nin Rektörlük ve Hukuk
Fakültesi gibi çekirdek üniteleri dışındaki Fakülte ve
Birimleri`nin Tarihi Yarımada dışına çıkarılması, bunların
yerine kültürel amaçlı işlevlerin getirilmesi gerektiği
iddiasının ise sosyal içerikli kamusal bir yarar
sağlamadığı, Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemlerinden
buyana gerek fiziksel alan ve mekanlar gerekse üniversite
kimliği açısından burada ilk ve en önemli simgelerden olarak
mimari kimliklerden çok imaj değeri açısından korunması
gereken yapılar olması yanında özgün bir kimlik oluşturan bu
işlevin bu alanda gelişme göstermesinin koruma ilkeleri ile
örtüşen bir kavram olduğu belirtilmiş bulunmaktadır.
Anılan bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş, davalı
idarelerin rapora itirazları ve itirazlarda sunulan bilgi ve
belgeler gözönünde bulundurularak dosyanın incelenmesine
geçilmiştir.
Dava dilekçesine göre, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu`nun
7. maddesi uyarınca 22.9.2005 tarihinde Kültür ve Turizm
Bakanlığı tarafından onanan 1/5000 ölçekli Tarihi
Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma Amaçlı Nazım İmar Planının
Tarihi Yarımada`nın Süleymaniye, Sultanahmet ve
Barbarosevleri Turizm Merkezleri kapsamında kalan ? pafta, ?
ada, ? ve ? sayılı parsellere Arkeolojik Park ve Sergileme
Alanı fonksiyonu yerine Turizm Tesis Alanı fonksiyonu
getirilmesi ve ilgili plan notlarının, Ulaşım Sistemi
açısından Taksim-Yenikapı Metro Güzergahı ile ilgili plan
kararının, Suriçi`ndeki katlı otopark ve yer altı otoparkı
kararlarının, Vefa`da, Süleymaniye Cami Külliyesi karşısında
bulunan İstanbul İl Müftülüğü kullanım kararının,
Beyazıttaki ana yapılanmalar dışındaki İstanbul Üniversitesi
alanları ile ilgili plan kararlarının ve bu alanlarda
getirilmiş olan yeni yapılanma hükümlerinin ve İstanbul
Manifaturacılar Çarşısı tesislerinin bulunduğu alana Prestij
Konut Alanı kullanım kararı getirilmesine ve plan genelinde
30 plan notunun iptali istenilmektedir.
Olayda, Tarihi Yarımada ve Suriçi`nin bütününe ilişkin
olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan
1/5000 ölçekli "Tarihi Yarımada Koruma Amaçlı İmar Planı"nın
dava konusu Turizm Merkezleri planlama alanlarını da içine
alacak biçimde İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi `nin
9.5.2003 günlü,307 sayılı kararı ile uygun görülerek ilgili
koruma bölge kurulunun 26.1.2005 günlü,399 sayılı kararıyla
onanmış,anılan planın Turizm Merkezleri kapsamında kalan
kısımları ise 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu`nun 7.
maddesi uyarınca 22.9.2005 günlü Kültür ve Turizm Bakanlığı
işlemi ile onaylanmak suretiyle yürürlüğe girmiştir.
Bilirkişi raporunda dava dilekçesinde iptali istenilen plan
notlarının Tarihi Yarımada`nın turizm merkezleri dışında
kalan kısımlarına yönelik olduğu belirlemesinde bulunularak
rapor kapsamı dışında tutulmuş, taraflara tebliğ edilen
anılan rapora davalı idarelerce yapılan itiraz
dilekçelerinde dava dilekçesinde sayısı 30 olarak belirtilen
plan notlarının turizm merkezi kapsamına da ilişkin olduğu
noktasında herhangi bir itiraz gelmemiştir.
Diğer taraftan, dava dilekçesi eklerine göre,Tarihi
Yarımada`nın Turizm Merkezi kapsamı dışında kalan
kısımlarına yönelik olarak İstanbul Büyükşehir Belediye
Meclisinin 9.5.2003 günlü, 307 sayılı kararı ile kabul
edilen 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ile
getirilen 30 ayrı plan notuna İdare Mahkemesinde dava
açılmış bulunmaktadır.
Anılan belirlemeler ışığında, uyuşmazlığın Sultanahmet
Turizm Merkezi kapsamında kalan İstanbul İli,Eminönü
İlçesi,Sultanahmet Mahallesi,67 pafta, 58 ada, 1 ve 2 sayılı
parsellere Turizm Tesis Alanı lejandı ile Arkeolojik
Park,Turizm ve Kültür Alanı kullanım kararı getirilmesine ve
ilgili plan notlarına ilişkin kısmının değerlendirilmesine
geçilmiştir.
Davalı idarece anılan kullanım kararının getirilmesine
ilişkin olarak öne sürülen nedenler, bilirkişi raporunda yer
alan tesbitlerle birlikte değerlendirildiğinde,10.7.1981
günlü,13012 sayılı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar
Yüksek Kurulu kararıyla korunması gerekli kültür varlığı
olarak tescil edilen,kentsel ve arkeolojik sit alanında
kalan,koruma grubu II olarak belirlenen anılan parseller
üzerindeki Eski Sultanahmet Cezaevi ve Tevkifevi yeni ? Otel
bahçesindeki Arkelolojik park ve kazı alanına ek otel
inşaatları yapılmasının temelini oluşturan ve toprak
altındaki Roma-Bizans-Osmanlı Kültür Mirası`nı yok sayan,
ulusal-uluslararası koruma hukukuyla bağdaşmayan ve kamu
yararı kavramıyla örtüşmeyen söz konusu kullanım kararı ile
bu kullanımı detaylandıran plan notlarında hukuka uyarlık
görülmemiştir.
Dava konusu 22.9.2005 onanlı 1/5000 ölçekli koruma amaçlı
nazım imar planının İstanbul Manifaturacılar Çarşısının
bulunduğu alana "Prestij Konut" kullanımı getirilmesine
ilişkin kısmının iptali istemine gelince;
İstanbul Manifaturacılar Çarşısının bulunduğu alanda
"Prestij Konut Alanı" kullanımı getirilmesine ilişkin
22.9.2005 onanlı 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planının
iptali istemiyle Dairemizin E:2006/4483 sayılı dosyasında
açılan davada, İdari Dava Daireleri kurulunun 8.5.2008
günlü, E:2008/189 sayılı kararı sonrasında, yerinde
yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda
düzenlenen raporda; dava konusu taşınmazların 1980 onay
tarihli 1/50.000 ölçekli İstanbul Metropolitan Alan nazım
imar planında "M" lejantı ile belirlenen merkezi iş alanında
kalması nedeniyle getirilen konut fonksiyonunun anılan plana
aykırı olduğu, dava konusu koruma amaçlı imar planlarıyla
3194 sayılı Yasanın 5. ve 6. maddelerinde açıklanan üst
ölçekli planlarla doğru bir korelasyon ve kademelenmenin
kurulamamış olması yanında, onanlı planlarda "Prestij Konut"
lejandı ile belirlenen işlevin, Bakanlar Kurulu kararı ile
"Süleymaniye Turizm Alanı" ilan edilen bu alana getirilen
turizm işlevi ile çeliştiği, bu hususun başta 2634 sayılı
Turizmi Teşvik Kanunu ve buna ilişkin yönetmelik hükümlerine
aykırı bir durum oluşturduğu, bu planlarla
beklenen/hedeflenen temel ve stratejik amacın
gerçekleşemeyeceği, alana ilişkin sorunların kaynağında,
gerekçeleri doğru bir şekilde saptanmamış ve bilimsel tabana
oturmayan, turizm işlevinin sosyal çöküntüye neden olduğu ve
gece-gündüz nüfus dengesine olumsuz etkisi bulunduğu savı
ile dava konusu alana getirilen plan kararlarının bulunduğu,
zira koruma amaçlı planlama çalışmalarının temel ve
stratejik görevlerinden birinin koruma/kullanma dengelerinin
o kent parçasının sağlıklı bir yaşam alanına dönüştürülmesi
için doğru işlevle kurgulanmasını içerdiği, koruma konusunda
17. yüzyıldan bu yana koruma bilincinin yerleştiği ve doğru
uygulandığı Batılı Kentler`de arkeolojik-tarihi kentsel sit
özelliği taşıyan mekanların içerdiği kültürel dinemikler
bağlamında turizm işlevi ile koruma kullanma dengeleri
gözetilerek çekici ve gece-gündüz sağlıklı bir biçimde
yaşayan mekanlar haline getirildiğinin görüldüğü, turizme
yönelk işlevlerin salt konaklama olmayıp (gece nüfusu)
ticaret, sosyal, rekreaktif (lokanta,cafe v.b) kullanımları
da ( gündüz nüfusu) kapsadığı, sit alanı ilan edilen Tarihi
Yarımada`yı yaşamayan, belli bir dönemin kayıp yapılarını
restütite ederek ya da belli bir döneme ilişkin yapı
tipolojilerini yansıtan ve bir tür imitasyon olan yeni
yapılarla donatarak korumak ya da "müze kent" kavramı ile
dondurmanın, günümüz planlama anlayışına uymadığı,
özellikleri nedeni ile Süleymaniye Barbaros Evleri ve
Sultanahmet Turizm Merkezleri`ni kapsayan 06.12.2005
tarihinde 356 sıra ile UNESCO tarafından "Dünya Miras"
listesine alınan Tarihi Yarımadada yer alan dava konusu Yapı
Topluluğunun (İMÇ Blokları) da Cumhuriyet Dönemi`nin
yarışmalarla elde etmiş, modern mimarlık`ın önemli
örneklerinden birini oluşturduğu, 2700 yıllık geçmişe sahip
ve Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi maddi kültür
ögelerini içeren Tarihi Yarımadanın, birbirleriyle etkileşim
içinde ve birbirini tamamlayan bir kültür mozayiği olarak
koruma/kullanma dengeleri gözetilerek bütünsellik içerisinde
korunması ve iyileştirilmesinin gerektiği, inceleme konusu
alan ve yakın çevresinin yangın sonrası imar faaliyetleri
nedeni ile Unkapanı-Beyazıt-Aksaray arasında ulaşıma açılan
Atatürk Bulvarı`nın batı kanadında yer alan Zeyrek S.S.K
Binası`nın parçalı mimari kimliğine koşut olarak doğu
kanadında avlulu ve parçalı karakterde yer alan İMÇ
bloklarının da Süleymaniye Külliyesi`ne yer yer açılarak
özgün bir modern mimarlık anlayışı ile tasarlandığı, nitekim
bu mimari kimlik nedeni ile S.S.K binasının ilgili Koruma
Kurulu tarafından Cumhuriyet Dönemi Modern Mimarlık örneği
olarak tescil edildiği, yöreye ilişkin 1990 onanlı Nazım
Plan lejantlarında dava konusu alanda yer alan İMÇ
bloklarının "1. Derece Korunacak Yapılar" olarak
tanımlandığı, İMÇ Blokları`nın iki aşamalı yarışmalarla elde
edildiği, özgün mimari kimliği ve Atatürk Bulvarı`nın her
iki tarafında bulunan ödül almış Cumhuriyet Dönemi yapıları
ile değişik dönem kültür mirası (Doğu Roma, Bizans, Osmanlı
ve erken/geç dönem Cumhuriyet Yapıları) ile bütünleşmiş
olarak Süleymaniye Külliyesi`ne saygılı bir ölçek
oluşturduğu ve ekonomik/işlevsel ömrünü sürdürdüğü,
Turizmi Teşvik Kanunu ile Turizm Merkezlerinde turizm amaçlı
Nazım ve Uygulama İmar Planları`nın yapılması öngörülmüş
olmasına rağmen, dava konusu
"Süleymaniye Turizm Merkezi" alanında yer alan taşınmazlara
"prestij konut ve arasta karakterinde çarşı" gibi konut
işlevi verilmesine yönelik bir plan değişikliğinin
şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına
uygun olmadığı" belirtilmiş bulunmaktadır.
Anılan rapordaki belirlemeler karşısında, söz konusu
kullanım kararı yönünden dava konusu koruma amaçlı nazım
imar planında şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu
yararına uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Nitekim, Dairemizin 18.03.2009 günlü, E:2006/4483,
K:2009/2592 sayılı kararıyla anılan kullanım kararı yönünden
22.09.2005 onanlı 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar
planının iptaline karar verilmiş bulunmaktadır.
Diğer taraftan, Dosyanın Danıştay Altıncı Dairesinin
19.12.2008 günlü, E:2008/8420, K:2008/9262 sayılı kararıyla
birlikte değerlendirilmesinden; Tarihi Yarımada
(Eminönü-Fatih) 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar
planının onayına ilişkin İstanbul 1 Numaralı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu`nun 26.1.2005 günlü,
399 sayılı kararı İstanbul 8. İdare Mahkemesi`nin 29.11.2007
günlü, E:2006/388, K:2007/2444 sayılı kararıyla iptal
edildiği, anılan kararın ise Dairemizin 19.12.2008 günlü,
E:2008/8420, K:2008/9262 sayılı kararıyla onandığı
anlaşılmaktadır.
Devam eden süreçte, anılan iptal kararı üzerine İstanbul IV
Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu`nun
26.3.2008 günlü, 2015 sayılı kararıyla İstanbul 8. İdare
Mahkemesinin iptal kararının gerekçesi doğrultusunda
26.1.2005 günlü, 399 sayılı koruma bölge kurulu kararının
kaldırılmasına, geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma
şartlarının kabulüne, 1/5000 ölçekli Tarihi Yarımada
(Eminönü-Fatih) Koruma Amaçlı Nazım İmar Planı ile ilgili
müzakerelerin devamına karar verilmiş bulunmaktadır.
Bu durumda, plan bütünü açısından dava konusu 1/5000 ölçekli
koruma amaçlı nazım imar planının dayanağı koruma kurulu
kararının yargı kararı ile iptal edilmiş olması nedeniyle
anılan planda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Ayrıca, plan kapsamında bulunan ve Sultanahmet Turizm
Merkezi içinde kalan İstanbul İli,Eminönü İlçesi,Sultanahmet
Mahallesi, ? pafta, ? ada, ? ve ? sayılı parsellere Turizm
Tesis Alanı lejandı ile Arkeolojik Park,Turizm ve Kültür
Alanı kullanım kararı getirilmesi ve ilgili plan notları ile
İstanbul Manifaturacılar Çarşısının bulunduğu alana "Prestij
Konut Alanı" kullanımı getirilmesi yönlerinden dava konusu
planda şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu
yararına da uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 22.9.2005 tarihinde onanan 1/5000
ölçekli Tarihi Yarımada-Eminönü İlçesi Koruma Amaçlı Nazım
İmar Planının Süleymaniye, Sultanahmet, Barbaros Evleri
Turizm Merkezleri kapsamında kalan ve 6 ayrı madde olarak
belirtilen kullanım kararının İPTALİNE, aşağıda dökümü
yapılan 7.735,70 TL. yargılama giderleri ile karar verildiği
tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine
göre 575,00 TL. vekalet ücretinin davalı idarelerden
alınarak davacıya verilmesine , keşif avansından artan
2.500,00 TL`nin davacıya iadesine 13.11.2009 gününde
oybirliğiyle karar verildi.
BŞ/ÖEK
Kaynak: http://www.danistay.gov.tr/kerisim/container.jsp
|
